Əsas səhifə > AZƏRBAYCAN > AZƏRBAYCANIN HƏRBİ POTENSİALI

AZƏRBAYCANIN HƏRBİ POTENSİALI

Daha 1980-ci illərin sonlarında etibarən Ermənistanın kiçik diametrli hücumlarına məruz qalan Azərbaycan, Sovetlər Birliyinin dağılışıyla birlikdə özünü bu ölkə tərəfindən başladılmış olan bir döyüşün ortasında tapdı. 1990 sonları ilə Sovetlər Birliyinin rəsmi olaraq dağılması arasındakı dövrdə Milli Müdafiə nazirliyinin yaradılmasına bağlı sıx mübahisələr yaşanmış, lakin dövrün rəhbərliyinin “Sovet ordusu bizi qoruyar, milli orduya ehtiyac yoxdur.” tezisini irəli sürərək ordu qurulmasına qarşı çıxması, ölkənin müdafiə etməsində ciddi çətinliklər yaşanmasına səbəb olmuşdur. Bu səbəblə başlanğıcda Azərbaycandakı Erməni birliklərinin hücumlarına, ov tüfəngləriylə silahlanmış könüllü birliklərin köməyiylə etiraz edilmişdir. 1991 sonlarına gəlindiyində bir tərəfdən Milli Ordu qurulması mövzusundakı təzyiqlər artmış, digər tərəfdən Avqust 1991dəki müvəffəqiyyətsiz zərbə cəhdi sonrasında Sovetlər Birliyinin ortadan qalxma müddətinin sürətlənməsiylə birlikdə Azərbaycan rəhbərliyi dövlətin təşkilatlarının yaradılması müddətində addımlar atmağa başlamışdır. Bu çərçivədə yaradılan Azərbaycan Müdafiə nazirliyi, bir çox əhəmiyyətli işi eyni anda etmək vəziyyətində qalmışdır. Həm nizamlı birliklər yaradılaraq ölkənin müdafiə etməsi reallaşdırılacaq, həm zabit heyəti yenidən yaradılacaq, həm ordunun texniki təchizatı təmin ediləcəkdi. Uzun müddət könüllü birliklər tərəfindən müdafiə olunan ölkədə nizamlı ordunun yaradılması səyləri ciddi çətinliklərə səbəb olmuş, hətta İyun 1993də reallaşdırılan zərbə cəhdinin də səbəblərindən birini meydana gətirmişdir. Könüllü birliklərdən nizamlı orduya keçiş müddətinin Azərbaycana xərci çox ağır olmuş, bu müddəti sağlam edə bilməyən Azərbaycan bir vətəndaş müharibəsi riski yaşamış və ölkənin altı bölgəsi bu müddətdə işğal edilmişdir.

                                        Əsgər sayı və müdafiə etmə büdcəsi

1992 ortalarından etibarən meydana gəlməsinə böyük əhəmiyyət verilən Azərbaycan ordusunda əsgər sayı başlanğıcdan günümüzə qədər təxminən 70 min elə 120 min arasında dəyişmişdir. May 1994də atəşkəs elan edilməsinə baxmayaraq tərxis əməliyyatları ancaq 1997 ortalarında başlamışdır. Əsgər sayına bağlı rəsmi rəqəmlər digər Cənub Qafqaz ölkələrində olduğu kimi Azərbaycanda da gerçək rəqəmləri heç bir zaman tam əks etdirməmişdir. Amma  indiki vaxtda rəsmi məlumatlara görə Azərbaycan ordusu təxminən 75 min əsgərdən meydana gəlməkdədir.Azərbaycan ordusundakı zabit və mütəxəssis problemini həll etmək üzrə başlanğıcda, mütəxəssis gətirtmək üçün Türkiyə və Ukraynanın köməklərindən faydalanmağa çalışmış, eyni zamanda Türkiyə əsgəri məktəblərindən faydalanma yoluna da getmişdir. Bakıdakı əsgəri məktəb və akademiya xüsusilə Türkiyənin köməyiylə inkişaf etdirilmişdir. Bəzən çətinliklər də yaşanmış olmasına baxmayaraq bu məktəblərdə Türk zabitlər tərəfindən verilən təhsilin Azərbaycan ordusuna üst səviyyə qatqısı olduğu Azərbaycan səlahiyyətliləri tərəfindən də dəfələrlə vurğulanmışdır. Bu səylərin yanı nda Azərbaycan zabitləri Rusiya Federasiyası əsgəri məktəblərində və NATO kurslarında da təhsil almaqdadırlar.Müdafiə etmə xərclərinə ayrılan payın Azərbaycan büdcəsindəki nisbəti, müstəqilliyinə qovuşduğundan günümüzə qədərki müddətdə enişli-yoxuşlu bir qrafik izləmişdir. Bu nisbət, 1992-ci ildə % 11.5, 1993də % 12.2, 1994də % 18.2, 1995də % 11.6, 1996da % 12.7, 1997də % 12.0, 1998də % 14.2, 1999da % 13.4, 2000də % 12.7, 2001də % 13.2, 2002də % 13.0, 2003də % 11.0, 2004də % 11.5, 2005də isə % 12,1 (nisbətlər təxminən olaraq verilmişdir) olmuşdur. 2006-cı ildə bu oranın təxminən % 15 olacağı təxmin edilməkdədir.Son illərdə Azərbaycan büdcəsi içərisində müdafiə etməyə ayrılan miqdarın artdığına bağlı davamlı nəşrlər edilməsinə baxmayaraq, əslində oransal olaraq baxıldığında 2006-cı ilə qədərki dövrdə çox ciddi bir artımdan danışılması mümkün deyil. Lakin yenə də müdafiə etmə büdcəsində bir artım söz mövzusudur və bu artım xüsusilə Avropa Birliyi və bəzi beynəlxalq quruluşlar tərəfindən reaksiyayla qarşılanmaqdadır.2003 ili üçün nəzərdə tutulan təxminən 135 milyon Dollar məbləğindəki büdcə, 2004 ili üçün 180 milyon Dollara, 2005 ili üçün 300 milyon Dollara, 2006 ili üçün isə 450 milyon Dollara çıxarılmış, ardından isə bəzi əlavə etmələrlə büdcə təxminən 600 milyon Dollar məbləğinə yaxınlaşdırılmışdır. Son üç il içərisində Azərbaycanın müdafiə etmə büdcəsində yaşanan artıma Ermənistan da reaksiyayla yanaşmaqda və Ermənistan dövlət səlahiyyətliləri davamlı bu artıma göndərmələr ehtiva edən şərhlər etməkdədirlər.

 

                               Əsgəri Doktrina və Müdafiə etmə Sənaye

Daha 2004 sonlarında Azərbaycan Dövlət Başçısı İlham Aliyevin əsgəri mövzulardakı məsləhətçisi Vahid Aliyev, Azərbaycan Əsgəri Doktrinasının hazırlıqlarının sürdüyünü və doktrinanın təxminən altı ay içərisində İlham Aliyevə təqdim ediləcəyini ifadə etmişdi. Vahid Aliyevə görə, bu sənəddə bütün qonşulara bağlı qiymətləndirmələr, ekoloji daxil hər mövzudakı təhdid və prioritetlər təyin olunaraq ortaya qoyulacaqdı. O dövrdə bəzi qaynaqlar işlərin bitmək üzrə olduğunu lakin Azərbaycanın “xüsusi şərtləri” səbəbiylə bu sənədin son şəklinin yaxın vəd  edə açıqlanma ehtimalının zəif olduğunu ifadə edirdilər. İndiki vaxtda hələ də bu mövzuda rəsmi bir məlumat verilməməkdədir.Azərbaycan, əvvəl müdafiə etmə büdcəsi içərisində əsgəri sənayeni inkişaf etdirməyə ayrılan payın nisbətini sürətlə artırmış, ardından 16 dekabr 2005də Azərbaycan Dövlət Başçısı İlham Aliyev, Müdafiə etmə Sənaye Nazirliyinin yaradılmasına bağlı qərarı imzalamışdır. İndiki vaxtda müdafiə etmə sənayenin yaradılması üçün müxtəlif ölkələrlə açıq və gizli görüşmələr icra edilməkdədir. Mətbuata əks olunduğu qədəriylə Türkiyə, Rusiya, Pakistan, Ukrayna və bəzi Avropa dövlətləri ilə bu çərçivədə görüşmələrdə trafik sıxlaşmışdır. İran səlahiyyətliləri də bu müddətcə iştirak etmə istəklərini bir neçə dəfə dilə gətirmişdir.Azərbaycanın silahlanma işləri mövzusundakı məlumatlar çox məhduddur. Ermənistan və Gürcüstan ilə müqayisə edildiyində mediada, Azərbaycanın silah alışlarına bağlı məlumatlar yox deyiləcək qədər az iştirak etməkdədir. Əsgəri mütəxəssislər arasında da mövzuya bağlı görüş birliyi yoxdur. Bəzi mütəxəssislər, Azərbaycanın xüsusilə Ukraynadan və bəzi digər köhnə Şərq Bloku ölkələrindən əhəmiyyətli silahlar götürdüyünü ifadə edərkən, digər bir qrup mütəxəssis, bu görüşlərə qatılmır və Azərbaycanın silah alışında ciddi çətinliklər yaşandığını, hətta köhnə model silahlar alındığını iddia edirlər.

Ümumiyyətlə baxıldığında, Azərbaycan ordusunun, ən əhəmiyyətli vəzifəsi olaraq görülən “torpaqların Ermənistan işğalından qurtarılması” mövzusundakı kafilik vəziyyəti dəqiq olaraq bilinməməkdədir. Lakin 1991dən günümüzə Azərbaycan ordusunun təşkilatiləşmə problemini böyük ölçüdə aşdığı, zabit və mütəxəssis personal mövzusundakı çətinliklərini həll etdiyi və əsgəri sənayesini meydana gətirmə adına əhəmiyyətli addımlar atdığı görülməkdədir.

 

 

 

  1. Hələlik heç bir şərh yoxdur
  1. No trackbacks yet.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma